محمد قاسم بن حاجى محمد كاشانى ( سرورى )
240
فرهنگ مجمع الفرس ( فارسى )
پچواك - [ بجيم فارسى و واو . به وزن افلاك ] ترجمهء زبانى بزبانى باشد و در فرهنگ پژواك [ بزاى فارسى ] آورده بمعنى آوازى كه از كوه و گنبد و امثال آن شنوند و صدا نيز گويند « 21 » . پهمژك « 1 » - [ بزاى فارسى « 2 » . به وزن « 3 » شب پرك ] . بمعنى سيخول باشد يعنى خارپشت . ايضا منه « 22 » . پركوك « 4 » - [ به راى مهمله . به وزن مفلوك ] عمارت باشد . پلوك - [ بعد از باء « 5 » لام . به وزن قبول ] در نسخهء ميرزا تالارى « 6 » باشد كه بر بام سازند و در تحفة السعادة و فرهنگ بمعنى پتك آهنگران و نشستگاه چوبين كه فراز بام بود و مخرجهء بالا خانه كه به عربى غرفه گويند و تكيهگاه چوبين كنار بام كه بتازى محجر گويند آمده و پكوك « 7 » نيز آمده ، كه بجاى لام كاف باشد . پنجپايك - خرچنگ را گويند . پيلگوشك « 8 » - گل ريباس كه به عربى نور الريباس گويند [ بفتح « 9 » نون ] . كذا فى المؤيد . پوبك - [ باى دوم تازى . به وزن كودك ] هدهد باشد . مثالش هندوشاه گويد : بيت الا تا باز گويند از سليمان * كه با بلقيس وصلش داد پوبك سليمان وار بادا تا قيامت * زمام ملك در دست تو ممسك كذا فى التحفه و در مؤيد الفضلا . [ بهر دو باى تازى « 23 » ] آورده و بمعنى دختر دوشيزه گفته . و در فرهنگ بمعنى هدهد [ بهر دو باى فارسى « 24 » ] آمده . پاسك - [ بضم و فتح سين مهمله ] خميازه « 11 » باشد . مثالش « 12 » شاعر گويد : بيت از خمار مى چون عطسه زند مغز تفنگ « 13 » * آيد از حسرت آن باده كمان را پاسك [ بباى تازى « 25 » ] نيز آيد ، و گذشت . پپتك - [ باى دوم فارسى و تاى قرشت . به وزن خشتك « 14 » ] پارهء از خوشهء خرما و انگور باشد در شرف نامه . و در مؤيد [ بهر دو باى تازى « 26 » ] آمده . پشك - [ به وزن اشك ] جغد « 15 » باشد . و در فرهنگ بمعنى برابر باشد . مثالش حكيم نزارى گويد : شعر بحسن افتاده با خورشيد در پشك * بقامت سرو را افكنده در رشك و بمعنى عشق و « 16 » در آويختن و علتى مر اسبان را نيز باشد و بكاف فارسى « 27 » نيز به نظر رسيده « 17 » پرستوك - خطاف باشد و آن مرغيست سياه و سفيد كه بخانها بچه « 18 » كند و در خانه كردن
--> ( 1 ) « س » : پهمژ . ( 2 ) « ب » « ن » : براى مهمله . ( 3 ) كلمه در « ن » نيست . ( 4 ) در برهان قاطع پرگوك آمده است . ( 5 ) « س » : را . ( 6 ) « س » : تارى . ( 7 ) « س » : بلوك . ( 8 ) « س » : بيلكوشك . ( 9 ) « س » ؛ و بفتح . ( 10 ) كلمه از « ن » است . ( 11 ) « س » : خمياره . ( 12 ) « س » : مثالس . ( 13 ) « س » : نقنك . ( 14 ) « س » : خشك . ( متن از « ب » است ) . ( 15 ) « س » : چغد . ( 16 ) كلمه از « ن » است . ( 17 ) در « ن » اين لغت به صورت پشكك آمده و در معنى لغت فقط نوشته : ژاله باشد كه آن را تگرك نيز گويند . ( رجوع به لغت پشگ شود ) . ( 18 ) « س » : كه نها . ( متن از « ب » و « ن » است ) . ( 21 ) در برهان بمعنى دوم فقط به صورت دوم يعنى پژواك هست و صورت اول را فقط در معنى اول دارد و آن را نيز بمعنى ترجمان گويد يعنى مترجم و بمعنى ترجمه نيز آرد . و استاد دهخدا در لغت نامه كلمه را بسبب نداشتن شاهد مصنوع دانستهاند . ( 22 ) يعنى : از فرهنگ . ( 23 ) يعنى : بوبك . ( 24 ) يعنى : پوپك . ( 25 ) يعنى : باسك . ( 26 ) يعنى : باسك . ( 27 ) يعنى : پشگ ( در برهان قاطع معنى : شبنم و جعل و گربه و سرگين آهو و گوسفند و بز و خمره و نام درختى و قرعه و پشكل نيز دارد ) .